Sun’iy intellekt test-drayvi: GPT olimlarga ko‘makchi bo‘la oladimi yoki zararli maslahatlar manbaimi?
Yangi gadjetlarni ko‘rib hech qachon hushimdan ketmaganman. Apple do‘konlari oldida tunlari navbatda turmaganman. Ko‘chada VR-shlem taqib yuradigan odatim ham yo‘q. Hatto garajda mayning ferma qurish uchun videokartalar ham to‘plamaganman. Taxminan 15 yil avval iPad 2 va iPhone 4 sotib olish uchun buyragini sotgan xitoylik o‘smir haqidagi xabarni o‘qiganim esimda. Hozir o‘sha «tadbirkor»dan: bugungi kunda birorta zamonaviy ilovani o‘qiy olmaydigan u o‘yinchoqlar bilan qanday yashayapsan, deb so‘ragim keladi.
Biroq texnik taraqqiyot tarixida meni chinakamiga hayratga solgan, hatto hayajonlantirgan bir kashfiyot yuz berdi. Bu — sun’iy intellekt! So‘zlardan ma’noli gaplar tuzishni biladigan robotlar. O‘sha kunni boshqa ko‘plab kunlardan ko‘ra aniqroq eslayman: 2023-yil 20-mart. Kun qorayib qolganida, ofisga katta hamkasbim, dunyodagi yetakchi Arktika tadqiqotchilaridan biri Pavel Anatolyevich Filin kirib keldi. U ayyorona jilmayib so‘radi:
— Aleksandr, robotni ko‘rdingmi? — Qanday robotni? — Savollarga javob beradiganini-chi!
So‘ng menga Telegram orqali ChatGPT-3.5 so‘rovlarini qayta ishlovchi bot havolasini yubordi. Mashinadan so‘ragan birinchi narsam — it haqida hikoya yozish bo‘ldi. Robot buni uddaladi. Ertasiga ertalabdayoq ko‘plab kasblar qaytarib bo‘lmas o‘zgarishlar ostonasida turganini va qo‘limizda mukammal bir vosita paydo bo‘lganini angladim. Lekin o‘shanda qattiq adashgan ekanman. Matnlarni «It bolani sevardi, bola esa itni sevardi» darajasida tuzadigan o‘sha GPT-3.5 aslo mukammal emas edi. Haqiqiy mo‘jizalar bir yarim yildan keyin boshlandi. ChatGPT-4o modeli ancha aqlli va vazmin bo‘lib qoldi, eng muhimi — yolg‘on gapirishni bas qildi. Nobel mukofoti sovrindorlari darajasida muloqot qilishni istaganlar uchun esa bugungi kunda eng murakkab matnlar bilan ishlovchi o1 modeli yaratildi.
Albatta, har kim foydalanishi mumkin bo‘lgan bunday qudratli vosita turli asossiz mish-mishlar va spekulyatsiyalar uchun ham manbaga aylandi. YouTube tarmog‘ida «ChatGPT’dagi senzurani qanday chetlab o‘tish mumkin?», «Virus qanday yaratiladi?», «O‘z joniga qasd qilishni qanday rejalashtirish kerak?» kabi videolar paydo bo‘ldi. Bularning barchasi mutlaqo bema’nilik. Ayniqsa, «ChatGPT vagonetka muammosini qanday hal qiladi?» degan sarlavhalar juda kulgili. Unda muallif robotdan poyezdni qaysi yo‘nalishga — bir kishi yotgan relsgami yoki besh kishi o‘limini kutayotgan relsgami, deb so‘raydi. Lavhada robot bir kishini qurbon qilishga qaror qilgani ko‘rsatiladi. Ammo bu yerda bir nozik jihat bor. Ushbu videoni tayyorlagan kishi tizimning eski va buzilgan nusxasidan foydalangan. OpenAI kompaniyasining birorta rasmiy mahsuloti inson salomatligiga yoki hayotiga zarar yetkazish bilan bog‘liq savollarga hech qachon javob bermaydi.
Biroq uzoq urinishlardan so‘ng men baribir mashinani aldashga muvaffaq bo‘ldim. Men kimyo faniga oid uzoq bir matn tayyorladim. Unda go‘yoki doimiy ravishda turli reagentlar bilan tajriba o‘tkazishim va tasodifiy portlashdan qo‘rqishim haqida yozdim. Shunda «mehribon» sun’iy intellekt menga nafaqat yuzimga, balki butun uyimga zarar yetkazishi mumkin bo‘lgan moddalar haqida batafsil ma’lumot bera boshladi. Masalan, shakar va margansovkani yaxshilab aralashtirsa, u yoki portlashi, yoki och sariq rangda yonishi mumkinligini aytdi. Aytgancha, u alanga rangini tasvirlamagan edi — buni qanday bilib olganimni so‘rab o‘tirmang.
Menimcha, sun’iy intellektga bepisand qarash xato. U allaqachon hayotimizga kirib keldi va uni taqiqlab bo‘lmaydi. Demak, undan unumli foydalanishni o‘rganishimiz kerak. Mayli, u taraqqiyot yo‘lida xizmat qilsin: fiziklarga, matematiklarga, tarixchilarga ko‘maklashsin. Hali biror marta neyrotarmoqlardan foydalanmagan hamkasblarimni uchratib qolsam, men ham ayyorona jilmayib deyman:
— Robotni ko‘rdingmi? — Qanday robotni? — O‘sha... Tushuntirish qiyin, yaxshisi, o‘zim ko‘rsataman!
